ابتدانامه
سلطان ولد
نام مترجم محمدعلی موحددرباره کتاب
کتاب «ابتدانامه» یا «ولدنامه» اثر سلطان ولد، فرزند مولانا جلالالدین محمد بلخی، نخستین مثنوی از سه مثنوی اوست که در سال ۶۹۰ هجری قمری سروده شد. این اثر که بیش از ده هزار بیت دارد، روایتی منظوم از زندگی و احوال مولانا و شماری از نزدیکترین یاران و وابستگان اوست و در کنار روایت رویدادهای زندگی مولانا، به بیان تعالیم و اندیشههایی میپردازد که سلطان ولد از پدر و دیگر مشایخ نزدیک به او فراگرفته بود.
«ابتدانامه» تنها شرح زندگی مولانا نیست، بلکه تصویری از روزگار او و فضای فکری و عرفانی پیرامونش نیز به دست میدهد. سلطان ولد در این کتاب از شخصیتهایی چون برهانالدین محقق، شمس تبریزی، صلاحالدین زرکوب و حسامالدین چلبی یاد میکند و بخشی از رویدادها و حکایتهای مربوط به آنان را در کنار روایت زندگی پدرش میآورد. از همین رو، اثر در میان نوشتههای مربوط به مولانا جایگاهی مهم دارد و یکی از منابع منظوم درباره زندگی، یاران و پیروان او به شمار میآید.
سلطان ولد در سرودن «ابتدانامه» راه پدر را در قالب مثنوی دنبال کرد. او در برابر شش دفتر مثنوی مولانا، سه مثنوی سرود که «ابتدانامه»، «ربابنامه» و «انتهانامه» نام گرفتهاند. «ابتدانامه» دفتر نخست این مجموعه است و بعدها با همین نام شناخته شد؛ در حالی که سلطان ولد خود سرودههایش را «مثنوی ولد» مینامید تا از «مثنوی والد»، یعنی اثر پدرش، متمایز باشد. عنوان «ولدنامه» نیز از همین سنت نامگذاری پدید آمده و برای این اثر به کار رفته است.
«ابتدانامه» در قالب مثنوی و در پیوند با سنت ادبی و عرفانی پیش از خود سروده شده است. سلطان ولد در کنار ابیات فارسی، در بخشهایی از اثر از زبانهای عربی، ترکی و یونانی نیز استفاده کرده است؛ ویژگیای که در کنار دیگر آثار او، بازتابی از فضای زبانی و فرهنگی قونیه در روزگار مولانا و پس از اوست.
اثر سلطان ولد از همان آغاز، در پیوند با میراث مولانا خوانده شده است و روایتهای آن، بخشی از تصویر تاریخی و معنوی نسل نخست پیروان مولانا را در خود حفظ کرده است. از این منظر، «ابتدانامه» نهتنها یکی از مهمترین آثار سلطان ولد، بلکه یکی از متون منظوم قابلتوجه برای شناخت جهان پیرامون مولانا و تداوم میراث او پس از مرگش است.
محمدعلی موحد
مترجمین
زندگینامه محمدعلي موحد
محمدعلي موحد، از چهرههاي شاخص حوزه فرهنگ و ادب ايران كه پژوهشها و نوشتههاي شاخصي از او به يادگار مانده در خرداد ۱۳۰۲ در تبريز به دنيا آمد. تحصيلات ابتدايياش را در همان تبريز گذراند و برای گذراندن دوران متوسطه به تهران آمد. در سال ۱۳۱۹ ديپلم ادبی گرفت. البته در نوجوانی، مدتي نيز مسئوليت خانوادهاش را بعد از فوت پدرش عهدهدار و ناچار شد كه به تبريز برگردد و بين تهران و تبريز در تردد باشد. در سال ۱۳۲۹ به شركت نفت در آبادان رفت. آبادان آن موقع به واسطه حضور انگليسيها، به لحاظ فرهنگی ارتقا پیدا کرده بود. موحد در اين دوره سردبير روزنامه شركت نفت شد اما به زودی، در سال ۱۳۳۲ به تهران برگشت و كارهاي ترجمه و تحقيقات حرفهاي خود را شروع كرد. بعدها نيز از دانشگاه تهران دكتراي حقوق گرفت و مدتها در زمينه حقوق نفت كار ميكرد. موحد در سال ۱۳۳۸براي ادامهی تحصيل راهي انگلستان شد. در اين دوره بود كه او با ايرانشناسان معروفي چون آربري، لاكهارت و مينورسكي آشنا و علاقمند شد تا در حوزهی ایرانشناسی فعالت کند. سراغاز فعاليتهاي نسخهپژوهي او در حوزه نسخههاي ايراني موزه بريتانيا از همین دوره است.
بعد از بازگشت از انگلستان موحد سرگرم کار در حوزه حقوق، تدريس در دانشگاه و ... شد. غالب كارها و آثار او در حوزه ادبيات، عرفان، تاريخ و ... بوده است. همچنين مشاورهها و همكاريهاي او در حوزه نفت نيز، باعث شد تا موقعيتهاي بالايي در وزارت نفت پيدا كرده و اين همكاري تداوم داشته باشد.
او از اعضاي نامدار فرهنگستان ادب و زبان فارسي نيز محسوب ميشود. از اين چهره شاخص فرهنگ و انديشه ايراني، چه در ترجمه، چه در تحقيق، چه در تصحیح و چه در تأليف آثار شاخصي به جاي مانده است؛ از جمله آثار او ميتوان به در كشاكش دين و دولت، ابن بطوطه، رساله در مناقب خداوندگار، باغ سبز، خمي از شراب رباني، فصوص الحكم، گيتا، مقالات شمس تبریزي و ... اشاره كرد.
درباره محمدعلي موحد
محمدعلي موحد، از معدود بزرگان عرصه فرهنگ و انديشه و ادب ايراني است كه جزو شخصيتهاي جامعالشرايط محسوب ميشود. به طوري كه هم در عرصه ادبيات فارسي كار کرده است، هم در عرصه تاريخ و حقوق، هم در عرصه عرفان ايران و جهان و ... معمولا عادت كردهايم كه بيشتر بزرگان را متخصص در يك حوزه بدانيم، اما چنين اصلي درباره موحد صدق نميكند. جالب اینکه او همه حوزهها را هم به خوبي به پيش برده و نيمهكاره رهايشان نكرده. مثلا در حوزه حقوق نفت، تا بالاترين سمتهاي اجرايي را دنبال كرده و كلي پژوهش و كتاب و ... در اين زمينه از خود به يادگار گذاشته است. در حوزههاي ديگر نيز چنين رفتار كرده است. او در حوزه ترجمه و نگارش نيز، قدرت قلم و دقت و شيوايي بالايي دارد و همين باعث شده تا ترجمههايش به شدت مورد توجه قرار بگيرد و جزو استانداردهاي اين حوزه قلمداد شود. موحد همچنين به واسطه داشتن سمتهاي اجرايي بالا، قدرت اجرايي خوبي هم داشته و این ویژگی را توانسته در پژوهشها و آثارش به کار گیرد و به نوعي مخاطب را با آثاری مواجه کند كه هم نظم و هم قريحه خوبي دارند. به همين دليل است كه غالبا ترجمههايش مورد تشويق بزرگان زمانه هم قرار گرفته است.
جوايز و افتخارات محمدعلي موحد:
- جایزه ادبی و تاریخی دکتر محمود افشار (۱۳۹۴)
- عضو پيوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسي
- جايزه كتاب سال براي تصحيح مقالات شمس تبريزی ( ۱۳۶۹)
- نشان عالي كميسيون ملي يونسكو به پاس هفت دهه خدمات فرهنگي و ادبي (۱۳۹۷)
- نشان درجه اول علمي ادبي ايران (سال ۱۳۸۶)
سلطان ولد
نویسنده
