سید فتح الله مجتبائی

زندگی نامه

فتح الله مجتبایی، نویسنده، مترجم، مصحح و پژوهشگر ایرانی، در سال ۱۳۰۶ در تهران متولد شد. او از پژوهشگران برجسته حوزه تاریخ ادیان، فلسفه شرق، ادبیات فارسی و عرفان تطبیقی است و بخش مهمی از فعالیت علمی خود را به مطالعه و تصحیح متون کلاسیک فارسی اختصاص داده است. مجتبایی تحصیلات خود را در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران ادامه داد و بعدها برای تحصیل در حوزه ادیان و فلسفه های شرق به آمریکا رفت و در دانشگاه هاروارد به پژوهش پرداخت.

او پس از بازگشت به ایران، در دانشگاه تهران به تدریس پرداخت و در حوزه هایی مانند تاریخ ادیان، عرفان تطبیقی، روش شناسی و متون عرفانی فعالیت علمی داشت. مجتبایی همچنین با مراکز علمی و پژوهشی مختلف همکاری کرده و از اعضای پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی بوده است. آثار او در زمینه تالیف، ترجمه، تصحیح و پژوهش، دامنه گسترده ای از ادبیات فارسی، تاریخ ادیان و فرهنگ ایران و هند را در بر می گیرد.

در کارنامه علمی او تصحیح و پژوهش درباره متون کهن فارسی جایگاه ویژه ای دارد. از جمله آثار مهم او می توان به «لغت دری»، «طوطی نامه» با همکاری غلامعلی آریا، «رای و برهمن» و «روضه العقول» اشاره کرد. مجتبایی در تصحیح متون، علاوه بر مقابله نسخه های خطی، به بررسی زبان، واژگان، منابع و ساختار ادبی اثر توجه داشته و تلاش کرده است متن تصحیح شده تا حد امکان به صورت معتبر و قابل استفاده برای پژوهشگران عرضه شود.

درباره

فتح الله مجتبایی در تصحیح «مرزبان نامه بزرگ (روضه العقول)» نقش اصلی را بر عهده داشته است. این اثر در چاپ خوارزمی با تصحیح او و همکاری غلامعلی آریا و با همکاری فتانه کهوند منتشر شده است.

اهمیت کار مجتبایی در این تصحیح از آن جهت است که «روضه العقول» متنی دشوار از نثر فارسی سده ششم هجری است و دسترسی به متن دقیق آن برای مطالعه تاریخ نثر فارسی اهمیت زیادی دارد. او در پژوهش های خود درباره این اثر، به پیشینه مرزبان نامه، ارتباط آن با تحریرهای دیگر اثر و ویژگی های زبانی و ادبی متن توجه کرده است. همچنین پیش از انتشار تصحیح کامل، مجتبایی در سال ۱۳۶۲ باب نخست روضه العقول را بر اساس چاپ هنری ماسه همراه با مقدمه و توضیحات منتشر کرده بود.

تصحیح روضه العقول بخشی از مجموعه فعالیت های مجتبایی در زمینه احیای متون کلاسیک فارسی است. تلاش او در این زمینه باعث شده است اثری که به دلیل دشواری زبان و نثر مصنوع، برای بسیاری از خوانندگان امروز دسترس پذیر نیست، در قالب یک متن تصحیح شده و پژوهشی در اختیار علاقه مندان ادبیات فارسی و پژوهشگران تاریخ زبان و نثر فارسی قرار گیرد.

مجتبایی علاوه بر فعالیت های علمی، در سال ۱۳۸۱ به عنوان چهره برگزیده عرصه تاریخ ادیان معرفی شد و در شمار پژوهشگران شناخته شده حوزه علوم انسانی ایران قرار دارد. جایگاه او در پژوهش های ادبی و دینی، حاصل مجموعه ای از فعالیت های طولانی مدت در دانشگاه، ترجمه، تصحیح متون و پژوهش های تطبیقی است.

جوایز

• تقدیر از خدمات علمی و فرهنگی در انجمن آثار ملی ایران، ۱۳۷۹
• انتخاب به عنوان چهره ماندگار علمی و فرهنگی در حوزه تاریخ ادیان، ۱۳۸۱
• دریافت نشان درجه یک فرهنگ و هنر، ۱۳۸۲
• دریافت جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران برای کتاب «نحو هندی و نحو عربی»، ۱۳۸۵
• دریافت جایزه بین المللی فارابی با عنوان «پیشکسوت علوم انسانی ایران»، ۱۳۸۷
• دریافت نشان درجه یک ادب فارسی، ۱۳۹۰
• بنیانگذاری مطالعات تطبیقی ادیان و عرفان در ایران، ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸