آدم آدم است، بچه فیل، استنطاق لوکولوس

array(26) { ["small_excerpt"]=> string(430) "کتاب «آدم آدم است، بچه‌فیل، استنطاق لوکولوس» در نگاه اول نام پررمز و راز و عجیبی دارد اما وقتی آن را ورق بزنید، معما حل می‌شود. این اثر برتولت برشت، مجموعه‌ی سه نمایشنامه‌ به نام‌های «آدم آدم است»، «بچه فیل» و «استنطاق لوکولوس» است‌. " ["images"]=> array(1) { [0]=> array(24) { ["ID"]=> int(2818) ["id"]=> int(2818) ["title"]=> string(25) "آدم آدم است - 02" ["filename"]=> string(34) "آدم-آدم-است-02-scaled.png" ["filesize"]=> int(360828) ["url"]=> string(84) "https://kharazmipub.ir/wp-content/uploads/2025/05/آدم-آدم-است-02-scaled.png" ["link"]=> string(42) "https://kharazmipub.ir/?attachment_id=2818" ["alt"]=> string(0) "" ["author"]=> string(1) "4" ["description"]=> string(0) "" ["caption"]=> string(0) "" ["name"]=> string(59) "%d8%a2%d8%af%d9%85-%d8%a2%d8%af%d9%85-%d8%a7%d8%b3%d8%aa-02" ["status"]=> string(7) "inherit" ["uploaded_to"]=> int(1650) ["date"]=> string(19) "2025-11-18 06:57:44" ["modified"]=> string(19) "2025-11-18 07:00:54" ["menu_order"]=> int(0) ["mime_type"]=> string(9) "image/png" ["type"]=> string(5) "image" ["subtype"]=> string(3) "png" ["icon"]=> string(59) "https://kharazmipub.ir/wp-includes/images/media/default.png" ["width"]=> int(1741) ["height"]=> int(2560) ["sizes"]=> array(30) { ["thumbnail"]=> string(85) "https://kharazmipub.ir/wp-content/uploads/2025/05/آدم-آدم-است-02-150x150.png" ["thumbnail-width"]=> int(150) ["thumbnail-height"]=> int(150) ["medium"]=> string(85) "https://kharazmipub.ir/wp-content/uploads/2025/05/آدم-آدم-است-02-204x300.png" ["medium-width"]=> int(204) ["medium-height"]=> int(300) ["medium_large"]=> string(86) "https://kharazmipub.ir/wp-content/uploads/2025/05/آدم-آدم-است-02-768x1129.png" ["medium_large-width"]=> int(768) ["medium_large-height"]=> int(1129) ["large"]=> string(86) "https://kharazmipub.ir/wp-content/uploads/2025/05/آدم-آدم-است-02-696x1024.png" ["large-width"]=> int(696) ["large-height"]=> int(1024) ["1536x1536"]=> string(87) "https://kharazmipub.ir/wp-content/uploads/2025/05/آدم-آدم-است-02-1045x1536.png" ["1536x1536-width"]=> int(1045) ["1536x1536-height"]=> int(1536) ["2048x2048"]=> string(87) "https://kharazmipub.ir/wp-content/uploads/2025/05/آدم-آدم-است-02-1393x2048.png" ["2048x2048-width"]=> int(1393) ["2048x2048-height"]=> int(2048) ["70x"]=> string(84) "https://kharazmipub.ir/wp-content/uploads/2025/05/آدم-آدم-است-02-70x103.png" ["70x-width"]=> int(70) ["70x-height"]=> int(103) ["woocommerce_thumbnail"]=> string(92) "https://kharazmipub.ir/wp-content/uploads/2025/05/آدم-آدم-است-02-scaled-300x300.png" ["woocommerce_thumbnail-width"]=> int(300) ["woocommerce_thumbnail-height"]=> int(300) ["woocommerce_single"]=> string(84) "https://kharazmipub.ir/wp-content/uploads/2025/05/آدم-آدم-است-02-scaled.png" ["woocommerce_single-width"]=> int(600) ["woocommerce_single-height"]=> int(882) ["woocommerce_gallery_thumbnail"]=> string(92) "https://kharazmipub.ir/wp-content/uploads/2025/05/آدم-آدم-است-02-scaled-100x100.png" ["woocommerce_gallery_thumbnail-width"]=> int(100) ["woocommerce_gallery_thumbnail-height"]=> int(100) } } } ["print_year"]=> string(4) "1348" ["page_count"]=> string(3) "257" ["reprint_count"]=> string(1) "6" ["isbn"]=> string(30) "۹۷۸-۹۶۴-۴۸۷-۱۲۱-۴" ["awards"]=> bool(false) ["shop_link"]=> string(0) "" ["fidibo_book_link"]=> string(0) "" ["fidibo_audio_link"]=> string(0) "" ["taghche_book_link"]=> string(0) "" ["taghche_audio_link"]=> string(0) "" ["ketabrah_book_link"]=> string(0) "" ["ketabrah_audio_link"]=> string(0) "" ["about_text"]=> string(4107) "

کتاب «آدم آدم است، بچه‌فیل، استنطاق لوکولوس» در نگاه اول نام پررمز و راز و عجیبی دارد اما وقتی آن را  ورق بزنید، معما حل می‌شود. این  اثر برتولت برشت، مجموعه‌ی سه نمایشنامه‌ به نام‌های «آدم آدم است»، «بچه فیل» و «استنطاق لوکولوس» است‌. نمایشنامه‌ی نخست یکی از برجسته‌ترین نمایشنامه‌های برشت است. وی این اثر را در سال ۱۹۲۶ نوشت و در آن مضامین مهمی همچون تغییر و تحول بشر، جنگ، بحران هویت بشری و مسئولیت اجتماعی را در قالب یک داستان پرکشش به نمایش درآورد. این اثر یکی از نخستین نمایشنامه‌های برشت در سبک اپیک (حماسی) به شمار می‌رود، سبکی که هدفش نه صرفاً سرگرم کردن، بلکه آگاه‌سازی و برانگیختن تفکر انتقادی در مخاطب است.

انتخاب هند به عنوان لوکیشن این نمایشنامه، نشانگر جسارت برشت است؛ زیرا هند در آن زمان مستعمره‌ی انگلستان بوده و بنابراین نمایشنامه‌ی مذکور، رویکرد ضداستعماری دارد. نمایشنامه‌ی دوم، بچه‌فیل، به نوعی پایان‌بندی‌ای برای نمایشنامه اول است. این نمایشنامه بسیار کوتاه است و شخصیت‌های آن همان شخصیت‌های نمایش قبل هستند که در موقعیتی عجیب گیر افتاده‌اند و اما نمایش سوم فضایی متفاوت دارد و درباره یک ژنرال رومی است که باید به خاطر جنایت‌هایش در دنیای مردگان پاسخگو باشد. نمایشنامه‌ی اول با اینکه مفهومی تلخ دارد با لحنی طنز نوشته شده‌است. در واقع برتولت برشت، جزو اولین نویسندگانی است که از سبک کمدیِ حماسی بهره گرفته و مضامین جدی و خشنی مانند جنگ را با فرم و زبان شیرین و گاه خنده‌دار به نمایش درمی‌آورد.

نکته‌ی مهمی که در نمایشنامه‌های برتولت برشت به چشم می‌خورد، تاریخ انقضاءنداشتن آثار اوست. برای مثال نمایشنامه‌ی «آدم آدم است» حدودا ۱۰۰ سال پیش نوشته و اجرا شده است اما مضامین آن همچنان جزو دغدغه‌های مهم بشری به شمار می‌رود. به همین علت، نمایشنامه‌های برشت به زبان‌های مختلف، ترجمه و در زمان‌های گوناگون و کشورهای متعدد روی صحنه می‌رود و با استقبال تماشاگران مواجه می‌شود. کنار هم نشاندن حماسه، طنز، سیاست، فلسفه، عشق و مسائل روان‌شناختی، کار دشواری است که برتولت برشت به خوبی از عهده‌ی آن برآمده و به همین دلیل نام او به‌عنوان یکی از بزرگترین نمایشنامه‌نویسان جهان ثبت شده است.

لازم به ذکر است که نمایشنامه‌های کتاب «آدم آدم است…» به‌صورت جداگانه، نوشته و به نمایش درآمده‌اند اما انتشار آن‌ها در قالب یک کتاب، ابتکار جالبی است که تنوع دیدگاه و سبک نوشتاری برتولت برشت را نشان می‌دهد.

" ["other_authors_review"]=> array(4) { [0]=> array(4) { ["img"]=> string(80) "https://kharazmipub.ir/wp-content/uploads/2025/05/نادعلی-همدانی.webp" ["name"]=> string(25) "نادعلی همدانی" ["about"]=> string(28) "مترجم و پژوهشگر" ["review"]=> string(478) "هرچند نمایشنامه‌ی آدم آدم است نماینده‌ی سبک حماسی است؛ با این‌حال جای پای اکسپرسیونیسم به روشنی در آن دیده می‌شود. نمادها دقیق انتخاب شده و واقعی‌بودن هرحرکتی به دقت رعایت شده است تا آنجا که تشویشی را در خواننده ایجاد می‌کند که از آن آگاهی و شناخت پدید می‌آید." } [1]=> array(4) { ["img"]=> string(67) "https://kharazmipub.ir/wp-content/uploads/2025/04/Unknown-male.webp" ["name"]=> string(17) "حجت سلیمی" ["about"]=> string(14) "نویسنده" ["review"]=> string(254) "آدم آدم است اولین نمایشنامه‌ی برشت در سبک ابداعی‌اش (روایی) است. سرشار از تکنیک‌های خاص برشت و بهترین نمونه برای آشنایی با شیوه‌ی خاص اوست." } [2]=> array(4) { ["img"]=> string(69) "https://kharazmipub.ir/wp-content/uploads/2025/04/Unknown-female.webp" ["name"]=> string(21) "بهناز بوذری" ["about"]=> string(32) "نویسنده و پژوهشگر" ["review"]=> string(444) "برتولت برشت صرفاً قصد نشان دادن وضع موجود را نداشته است. و با آنکه ظاهراً، مراحل تحول انسان فرومایه ای را به ما نشان می‌دهد که خود هویتش را دگرگون کرده است تا در اجتماع پذیرفته باشد؛ امّا در اصل این ما هستیم که باید از قهرمان داستان عبرت بیاموزیم." } [3]=> array(4) { ["img"]=> string(82) "https://kharazmipub.ir/wp-content/uploads/2025/05/محمدحسین-حدادی.webp" ["name"]=> string(27) "محمدحسین حدادی" ["about"]=> string(23) "پژوهشگر ادبی" ["review"]=> string(333) "نمایشنامه‌ی آدم آدم است نتیجه‌ی نگرش برتولت برشت به ایدئولوژی مارکسیسم در اواسط دهه‌ی بیست قرن بیستم است و در راستای مجاب کردن تماشاگر به لزوم تغییر جامعه بر اساس این مکتب قرار دارد." } } ["readable_slice"]=> string(4107) "

کتاب «آدم آدم است، بچه‌فیل، استنطاق لوکولوس» در نگاه اول نام پررمز و راز و عجیبی دارد اما وقتی آن را  ورق بزنید، معما حل می‌شود. این  اثر برتولت برشت، مجموعه‌ی سه نمایشنامه‌ به نام‌های «آدم آدم است»، «بچه فیل» و «استنطاق لوکولوس» است‌. نمایشنامه‌ی نخست یکی از برجسته‌ترین نمایشنامه‌های برشت است. وی این اثر را در سال ۱۹۲۶ نوشت و در آن مضامین مهمی همچون تغییر و تحول بشر، جنگ، بحران هویت بشری و مسئولیت اجتماعی را در قالب یک داستان پرکشش به نمایش درآورد. این اثر یکی از نخستین نمایشنامه‌های برشت در سبک اپیک (حماسی) به شمار می‌رود، سبکی که هدفش نه صرفاً سرگرم کردن، بلکه آگاه‌سازی و برانگیختن تفکر انتقادی در مخاطب است.

انتخاب هند به عنوان لوکیشن این نمایشنامه، نشانگر جسارت برشت است؛ زیرا هند در آن زمان مستعمره‌ی انگلستان بوده و بنابراین نمایشنامه‌ی مذکور، رویکرد ضداستعماری دارد. نمایشنامه‌ی دوم، بچه‌فیل، به نوعی پایان‌بندی‌ای برای نمایشنامه اول است. این نمایشنامه بسیار کوتاه است و شخصیت‌های آن همان شخصیت‌های نمایش قبل هستند که در موقعیتی عجیب گیر افتاده‌اند و اما نمایش سوم فضایی متفاوت دارد و درباره یک ژنرال رومی است که باید به خاطر جنایت‌هایش در دنیای مردگان پاسخگو باشد. نمایشنامه‌ی اول با اینکه مفهومی تلخ دارد با لحنی طنز نوشته شده‌است. در واقع برتولت برشت، جزو اولین نویسندگانی است که از سبک کمدیِ حماسی بهره گرفته و مضامین جدی و خشنی مانند جنگ را با فرم و زبان شیرین و گاه خنده‌دار به نمایش درمی‌آورد.

نکته‌ی مهمی که در نمایشنامه‌های برتولت برشت به چشم می‌خورد، تاریخ انقضاءنداشتن آثار اوست. برای مثال نمایشنامه‌ی «آدم آدم است» حدودا ۱۰۰ سال پیش نوشته و اجرا شده است اما مضامین آن همچنان جزو دغدغه‌های مهم بشری به شمار می‌رود. به همین علت، نمایشنامه‌های برشت به زبان‌های مختلف، ترجمه و در زمان‌های گوناگون و کشورهای متعدد روی صحنه می‌رود و با استقبال تماشاگران مواجه می‌شود. کنار هم نشاندن حماسه، طنز، سیاست، فلسفه، عشق و مسائل روان‌شناختی، کار دشواری است که برتولت برشت به خوبی از عهده‌ی آن برآمده و به همین دلیل نام او به‌عنوان یکی از بزرگترین نمایشنامه‌نویسان جهان ثبت شده است.

لازم به ذکر است که نمایشنامه‌های کتاب «آدم آدم است…» به‌صورت جداگانه، نوشته و به نمایش درآمده‌اند اما انتشار آن‌ها در قالب یک کتاب، ابتکار جالبی است که تنوع دیدگاه و سبک نوشتاری برتولت برشت را نشان می‌دهد.

" ["book_sample_pdf"]=> string(84) "https://kharazmi-pub.ir/wp-content/uploads/2025/04/Adam-Adam-Ast-1-13_compressed.pdf" ["audio_slices"]=> bool(false) ["author"]=> array(1) { [0]=> object(WP_Post)#5812 (24) { ["ID"]=> int(488) ["post_author"]=> string(1) "3" ["post_date"]=> string(19) "2026-05-27 15:13:29" ["post_date_gmt"]=> string(19) "2026-05-27 11:43:29" ["post_content"]=> string(7129) "

زندگی‌نامه برتولت برشت

نام کاملش «اویگن برتولت فردریش برشت» است. شاعر،  برجسته‎ ترین نمایشنامه‌نویس تئاتر روایی و کارگردان تئاتر که در دهم فوریه ۱۸۹۸ در آلمان به دنیا آمد. دوره دبیرستان، دوره اولین تلاش‌های او برای سرودن شعر نمایشنامه بود و از آن زمان به بعد فهمید به فعالیت‌های ادبی بسیار علاقه‌مند است. بعد تمام کردن دوره دبیرستان در سال ۱۹۱۷ وارد دانشگاه مونیخ شد و در رشته فلسفه ادامه تحصیل داد، اما تنها یک ترم در این رشته دوام آورد و به رشته پرشکی تغییر رشته داد. درست یک سال بعد از اینکه تصمیم گرفته بود ادامه تحصیل بدهد، ترک تحصیل کرد، به سربازی رفت تا به عنوان بهیار در ارتش آلمان خدمت کند. او اولین نمایشنامه خود به نام "بعل" را در سال ۱۹۱۸ نوشت. بین سال‌های ۱۹۳۳ تا ۱۹۲۴ در برلین با دو کاگردان( ماکس راینهارت و اروین پیسکاتور) کار کرد و نوشتن چند اپرا رو بر عهده گرفت. در این دوره شدیدا مارکسیسم شده بود و به واسطه افرادی که با آن‌ها در ارتباط بود، در مکتب دادائیسم هم نمایشنامه‌ای نوشت. نگرش او از سال ۱۹۲۴ شدیدا ضد بورژازی شد که نشان دهنده ناامیدی عمیق هم نسلان او از تمدنی بود که طی جنگ جهانی اول نابود شده بود. از سال ۱۹۲۷ به سوسیالیسم علاقه زیادی پیدا کرد، و در ۱۹۳۰ نمایشنامه «عظمت و انحطاط شهر ماهگونی» را نوشت. اما وقتی این نمایش اجرا شد، جنجالی از طرف نازی‌های حاضر، در سالن تئاتر به پا شد. سه سال بعد از اجرای این نمایش، نازی‌ها در آلمان به قدرت رسیدند، برتولت برشت در حرکتی خراب‌کارانه ساختمان رایش تاگ (پارلمان آلمان) را آتش زد و به پراگ فرار کرد. بعد از این اتفاق تمام اشعار، کتاب‌ها و نمایشنامه‌هایش در آلمان ممنوع شدند و هر کسی که از برشت حرفی می‌زد، پلیس آلمان به شدت با او برخورد می‌کرد. شاید پراگ را زیاد امن نمی‌دید که به وین بعد هم به فنلاند رفت. در فنلاند سه نمایشنامه به نام‌های «ارباب پونتیلا و نوکرش ماتی»، «ننه دلاور و فرزندانش» و «زن نیک ایلت سیچوان» را نوشت که منتقدین بر این باورند آثار تبعید و سرگردانی او در این سه اثر به وضوح پیداست. ۱۹۴۱ با خود فکر کرد آمریکا هم می‌تواند جایی خوبی برای زندگی در امنیت باشد. پس به آمریکا رفت و سعی کرد راهی برای ورود به هالیوود پیدا کند، اما چندان در این مسیر موفق نبود. هنوز چند سالی در آمریکا نمانده بود که کمونیسم هراسی در آمریکا شدت پیدا کرد و کمیته‌ فعالیت‌های غیر آمریکایی سراغ تمام مضنونین می‌رفت. یکی از مضنونین برشت بود، اما برشت توانست به موقع از آمریکا فرار کند و بعد از ۱۵ سال تبعید، به آلمان برگشت و یک سال در زوریخ و بعد به برلین رفت و اولین گروه تئاتر برلین را راه انداخت و در سال ۱۹۵۵ جایزه صلح استالین را دریافت کرد. او در اواخر عمرش بسیار کم‌ کار شده بود. او یک سال بعد ازدریافت این جایزه در چهاردهم اوت ۱۹۵۶، به علت سکته قلبی، ناشی از تب رماتیسم که منجر به نارسایی قلبی مادام العمرش شده بود، درگذشت و در گورستان تاریخی شهر برلین به خاک سپرده شد.

درباره برتولت برشت

برتولت برشت بعد از بازگشت از تبعید، به این نظریه روی آورد که درام‌های مارکسیستی باید به گونه‌ای باشند که مخاطب حس کند این اتفاق تنها در این لحظه و فقط در روی صحنه در حال وقوع است و چیزی واقعی و جاری در زندگی نیست. برشت با ارائه مفهوم «فاصله‌گذاری» تلاش کرد تماشاگر را از غرق شدن در احساسات و داستان نمایش بازدارد تا بتواند پیام و مفهوم اصلی اثر را به مخاطب برساند. او بر این باور بود که اگر تماشاگر بیش از اندازه با شخصیت‌ها همذات پنداری کند، به جای تفکر، تنها احساسات را تجربه می‌کند و پیام اصلی نمایش را دریافت نمی‌کند. اما او برای این کار چه کرد؟ برشت برای انتقال مفهوم فاصله گذاری از تکنیک‌های نورپردازی آشکار، طراحی صحنه بسیار ساده، استفاده از تابلوها و نوشته‌ها برای توصیح رویداد، و چند پرده‌ای کردن هر نمایش استفاده کرد. از طرفی بازیگران هم گاهی در بین نمایش، به جای اجرای نقش، آن را «روایت» می‌کردند تا تماشاگر متوجه شود در حال تماشای یک نمایش است نه یک واقعیت! هدف نهایی برشت از استفاده از «فاصله گذاری» این بود که تماشاگر درگیر تفکر شود، پیام اجتماعی و سیاسی نمایش را درک کند و با دیدی انتقادی به مسائلی که روی صحنه اتفاق می‌افتد نگاه کند، نه اینکه صرفا از تئاتر لذت ببرد.

جایزه‌های برتولت برشت

• دریافت جایزه صلح استالین در ۱۹۵۵

" ["post_title"]=> string(21) "برتولت برشت" ["post_excerpt"]=> string(0) "" ["post_status"]=> string(7) "publish" ["comment_status"]=> string(6) "closed" ["ping_status"]=> string(6) "closed" ["post_password"]=> string(0) "" ["post_name"]=> string(61) "%d8%a8%d8%b1%d8%aa%d9%88%d9%84%d8%aa-%d8%a8%d8%b1%d8%b4%d8%aa" ["to_ping"]=> string(0) "" ["pinged"]=> string(0) "" ["post_modified"]=> string(19) "2026-05-30 13:47:50" ["post_modified_gmt"]=> string(19) "2026-05-30 10:17:50" ["post_content_filtered"]=> string(0) "" ["post_parent"]=> int(0) ["guid"]=> string(56) "https://kharazmi-pub.ir/?post_type=originator&p=488" ["menu_order"]=> int(0) ["post_type"]=> string(10) "originator" ["post_mime_type"]=> string(0) "" ["comment_count"]=> string(1) "0" ["filter"]=> string(3) "raw" } } ["translator"]=> bool(false) ["authors_names"]=> string(132) "برتولت برشت" ["translators_names"]=> string(0) "" ["authors_reviews"]=> array(1) { [0]=> array(1) { ["review"]=> string(874) "برشت در نمایشنامه‌ی آدم آدم است، به موضوع تغییرپذیری هویت انسانی تحت فشارهای اجتماعی و نظامی می‌پردازد. او در یکی از اشعارش می‌نویسد: «من نمی‌دانم انسان چیست. تنها می‌دانم که هر انسانی قیمتی دارد.» در نمایشنامه‌ی «استنطاق لوکولوس»، برشت نقدی بر قهرمان‌سازی‌های تاریخی و جنگ‌طلبی ارائه می‌دهد. او در یکی از نوشته‌هایش بیان می‌کند: «من نمایشنامه‌نویس هستم. آنچه را دیده‌ام، نشان می‌دهم. در بازارهای انسانی دیده‌ام که چگونه انسان‌ها معامله می‌شوند. پس این را نشان می‌دهم.»" } } ["translators_reviews"]=> array(1) { [0]=> array(1) { ["review"]=> string(1165) "۱. گالی‌گی برای برشت تجسم قهرمان جدیدی است که بر پایه‌ی سنت غیرادبی استوار است، موجودی که پس از دوران نفی جوانی، برشت با بی صبری انتظارش را می کشید. با وجود این نمایشنامه و سخنرانی هر دو اعلام کننده‌ی تفکر جدیدی است که تضاد میان انسان در حال سقوط و صعود را نه با محک زیبائی _تمایل و تنفر_ بلکه تاریخی و دیالکتیکی مورد مطالعه قرار می‌دهد. آدم آدم است بیلان کار گذشته و نقطه‌ی تحول است. ۲. انگیزه‌های قدیم و جدید برشت در هم می‌پیچند؛ انگیزه‌های دوران جوانی با تصورات برشت از انسان شهرنشین جدید که مسلح به تکنیک است و دیدی خشک و حساب شده دارد ولی همچنان نشانه‌هایی از آغاز تفکر مارکسیستی دارد. همه‌ی این‌ها در کمدی آدم آدم است به کار گرفته شده است." } } ["quotes"]=> array(5) { [0]=> array(2) { ["text"]=> string(98) "

می دانید مادر یعنی چه؟

آخ قلبش چون کره نرم است.

" ["location"]=> string(47) "کتاب آدم آدم است، صفحه ۱۷۹" } [1]=> array(2) { ["text"]=> string(278) "

در کتابهای درسی، نام سرداران بزرگ ثبت شده است.

کسی که به همان راه می‌خواهد برود جنگ‌های آنان را از بر می‌کند و زندگی تحسین‌آمیزشان را می‌خواند.

" ["location"]=> string(47) "کتاب آدم آدم است، صفحه ۲۰۴" } [2]=> array(2) { ["text"]=> string(181) "

به موجی که بر پایت می‌شکند درنگ مکن

چه، تا پایت در آب است

موج‌های دیگری بر آن خواهد شکست

" ["location"]=> string(45) "کتاب آدم آدم است، صفحه ۸۹" } [3]=> array(2) { ["text"]=> string(94) "

از میان همه‌ی یقین‌ها، یقین‌تر از همه، شک است.

" ["location"]=> string(47) "کتاب آدم آدم است، صفحه ۱۱۱" } [4]=> array(2) { ["text"]=> string(109) "

آن‌کس را که چیزی پایبند نمی‌کند، دیوار هم سد راهش نیست.

" ["location"]=> string(47) "کتاب آدم آدم است، صفحه ۲۲۴" } } }