علم و تمدن در اسلام
سيد حسين نصر
نام مترجم احمد آرامدرباره کتاب
کتاب علم و تمدن در اسلام توسط سيد حسين نصر، نویسنده و محقق ایرانی نوشته شده است. احمد آرام، مترجم نامدار ایرانی نیز آن را به فارسي برگرداننده است. شايد بپرسيد چرا؟ دلیل این امر آن است که كتاب براي انگليسيزبانها و در سطح بينالمللي نوشته شده و البته در نهايت، براي فارسيزبانها برگردان شده تا استفاده ببرند. هر دو نفر، یعنی نويسنده و مترجم، چهرههاي بزرگی در حوزههاي فرهنگ و ادب و پژوهش کشورمان هستند و این ترکیب همکاری سبب شده، کتاب حسابی خواندنی از آب دربیاید. اما اين كتاب درباره چيست؟ اين كتاب قرار است پاسخ به یک سوال تاریخی باشد. اينکه آيا مسلمانان در طول تاریخ در عرصه علم و تمدن، موثر بودهاند يا نه؟ موضوع این است که گروهي معتقدند اساسا اسلام با علم و تمدن تعارض دارد و گروهي ديگر سعي كردهاند خلاف آن را ثابت كنند. اين كتاب، تلاشي است به اين منظور؛ كه ثابت كند اسلام در عرصه دريافت علم يوناني و علوم ديگر پيشتاز بوده، و حتی روح خودش را هم در قالب يك استقلال علمي، به آنها دميده است. در اين كتاب قرن هشتم تا هفدهم قمري در حوزه علم و تمدن اسلامي مورد بررسي قرار گرفته و دانشمندان و اقدامات علمی انجام شده در هر عصر و دوره مرور شدهاند.
نصر در این کتاب سعي كرده است جنبههاي مختلف كسب دانش توسط مسلمانان را مورد بررسي قرار داده و ضعف و قوت آن را سنجه كرده و همچنين فهرستوارهاي از شخصيتهاي علمي شاخص جهان اسلام در اين قرنها پدید بیاورد كه هر كدام براي خود، قلهاي محسوب ميشوند. اين كتاب، بخشي از سلسله كتابهايي با موضوع تاريخ علوم است كه يك بنگاه معتبر انتشاراتي و پژوهشي آمريكايي آن را ۵۰ سال پیش منتشر کرده و بخش مرتبط با تاريخ تمدن و علم در اسلام آن را، به حسين نصر سپرده است. اين كتاب، اولين كتاب تكجلدي درباره همه جوانب علوم در اسلام به زبان اروپايي است كه نگارش يافته است.
بریده خواندنی
در سراسر تاریخ اسلام، چهرهی مرکزی در انتقال علم، افرادی به نام حکیم بودهاند. حکیم معمولا یک پزشک، یک نویسنده، یک شاعر، یک منجم و یک ریاضیدان و از همه بالاتر یک فرزانه یا صاحب خرد بوده است. در این چهرهی حکیم، میتوان وحدت علوم را به عنوان شاخههای گوناگون درخت حکمتی که در وجود اوست، مشاهده کرد. حکیم از راه تعلیم دادن اینکه علوم مختلف همه کاربردهای گوناگون یک اصل اساسی هستند، پیوسته وحدت علوم را در اذهان شاگردان خویش تثبیت میکرده است. دستگاه آموزشی اسلامی به عنوان یک کل و طبقهبندی علوم که قالب آن را تشکیل میدهد، خود وابستهی به این چهرهی حکیم بوده است.
احمد آرام
مترجمین
زندگینامه احمد آرام
احمد آرام، یکی از برجستهترین مترجمان و نویسندگان ایرانی، در تاریخ ۷ فروردین ۱۲۸۱ (۲۸ مارس ۱۹۰۲) در محله چالهمیدان تهران متولد شد. آرام در خانوادهای فرهنگی و مذهبی رشد کرد. از همان کودکی علاقه زیادی به یادگیری زبانهای خارجی و ادبیات داشت. پس از اتمام تحصیلات مقدماتی، وارد دارالفنون شد و در رشته فیزیک و شیمی تحصیل کرد. او در سال ۱۳۰۴ وارد حرفه تدریس شد و در مدارس معتبر به آموزش علوم تجربی پرداخت.
یکی از ویژگیهای احمد آرام این بود که به روشهای آموزش سنتی انتقاد داشت و معتقد بود که دانشآموزان باید مفاهیم علمی را نهتنها بهصورت نظری، بلکه با آزمایشهای عملی فرا بگیرند. او به همین دلیل تلاش کرد تا کتب درسی را با محتوای بهروز و روشهای آموزشی نوین تألیف کند. این تلاشها، آرام را به یکی از پیشگامان تألیف کتب علمی در ایران تبدیل کرد.
احمد آرام در کنار تدریس، به ترجمه آثار علمی و فلسفی از زبانهای انگلیسی و فرانسوی مشغول بود. او به بیش از ۲۰۰ کتاب و مقاله علمی، فرهنگی و فلسفی اعتبار بخشید. برخی از آثار او همچنان از منابع اصلی در حوزههای مختلف محسوب میشوند. از مهمترین ترجمههای او میتوان به «الحیات»، «علم و تمدن در اسلام» نوشته سید حسین نصر، و «چگونه مسئله را حل کنیم» اثر جورج پولیا اشاره کرد.
در دهه ۱۳۵۰، احمد آرام بهعنوان یکی از اعضای اصلی «دایرةالمعارف فارسی» مشارکت داشت و با دقت و مهارت، بخشهایی از این مجموعه را ترجمه و ویرایش کرد. او همچنین از برگزیدگان اولین دوره جایزه کتاب سال ایران برای ترجمه کتاب «الحیات» بود.
آرام علاوه بر ترجمه، مقالات متعددی در مجلات علمی و فرهنگی ایران منتشر کرد. او در زمینه ترویج علم و دانش نقش به سزایی ایفا کرد و به همین دلیل مورد احترام جامعه علمی و فرهنگی ایران بود. وی در سال ۱۳۷۷ (۱۹۹۸) در ایالات متحده درگذشت و پیکرش به ایران منتقل و در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد.
درباره احمد آرام
احمد آرام، هرچند كه در شاخههاي مختلفي سعي كرد كه به كار سرگرم شود، اما گمشدهاش را در ترجمه و فرهنگ و نشر يافت. طبق علاقهاي هم كه داشت، سعي ميكرد در معادليابي و فارسيسازي و فارسينويسي نهايت تلاشش را بكند. در جايي ميگويد كه يك كتاب حجيم در حوزه پزشكي را برگردان كرده و سعي كرده از هيچ عنوان غيرفارسي استفاده نكند و البته موفق به اين كار هم شده است. در واقع از ويژگيهاي ترجمه اين فرد، معادليابي براي واژههاي بيگانه و دقت در ترجمه و وفاداري به اصل متون بوده است. احاطه او بر سه زبان خارجي، يعني انگليسي و فرانسوي و عربي، باعث شده بود تا اطلاعات زباني و تشريحي خوبي داشته باشد و بتواند به راحتي، بهترين معادلها را انتخاب كند. ضمن اينكه در حوزه محتوايي ترجمهها نيز، از متون آموزشي و علمي، به سمت متون ديني و متافيزيك و ... حركت كرد؛ كه اينها ناشي از دورههاي مختلف زندگي او بوده است. او ترجمه اثار مهم علمي و منابع شاخص را براي تحول علمي در ايران لازم ميدانست و به همين دليل به ترجمه اثاري چون علم و تمدن در اسلام همت گماشت.
جوایز احمد آرام
- از برگزیدگان اولین دوره جایزه کتاب سال ایران برای ترجمه کتاب «الحیات»
- چهره ماندگار جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۸۲
کتاب علم و تمدن در اسلام توسط سيد حسين نصر، نویسنده و محقق ایرانی نوشته شده است. احمد آرام، مترجم نامدار ایرانی نیز آن را به فارسي برگرداننده است. شايد بپرسيد چرا؟ دلیل این امر آن است که كتاب براي انگليسيزبانها و در سطح بينالمللي نوشته شده و البته در نهايت، براي فارسيزبانها برگردان شده تا استفاده ببرند. هر دو نفر، یعنی نويسنده و مترجم، چهرههاي بزرگی در حوزههاي فرهنگ و ادب و پژوهش کشورمان هستند و این ترکیب همکاری سبب شده، کتاب حسابی خواندنی از آب دربیاید. اما اين كتاب درباره چيست؟ اين كتاب قرار است پاسخ به یک سوال تاریخی باشد. اينکه آيا مسلمانان در طول تاریخ در عرصه علم و تمدن، موثر بودهاند يا نه؟ موضوع این است که گروهي معتقدند اساسا اسلام با علم و تمدن تعارض دارد و گروهي ديگر سعي كردهاند خلاف آن را ثابت كنند. اين كتاب، تلاشي است به اين منظور؛ كه ثابت كند اسلام در عرصه دريافت علم يوناني و علوم ديگر پيشتاز بوده، و حتی روح خودش را هم در قالب يك استقلال علمي، به آنها دميده است. در اين كتاب قرن هشتم تا هفدهم قمري در حوزه علم و تمدن اسلامي مورد بررسي قرار گرفته و دانشمندان و اقدامات علمی انجام شده در هر عصر و دوره مرور شدهاند.
نصر در این کتاب سعي كرده است جنبههاي مختلف كسب دانش توسط مسلمانان را مورد بررسي قرار داده و ضعف و قوت آن را سنجه كرده و همچنين فهرستوارهاي از شخصيتهاي علمي شاخص جهان اسلام در اين قرنها پدید بیاورد كه هر كدام براي خود، قلهاي محسوب ميشوند. اين كتاب، بخشي از سلسله كتابهايي با موضوع تاريخ علوم است كه يك بنگاه معتبر انتشاراتي و پژوهشي آمريكايي آن را ۵۰ سال پیش منتشر کرده و بخش مرتبط با تاريخ تمدن و علم در اسلام آن را، به حسين نصر سپرده است. اين كتاب، اولين كتاب تكجلدي درباره همه جوانب علوم در اسلام به زبان اروپايي است كه نگارش يافته است.
" ["other_authors_review"]=> array(1) { [0]=> array(4) { ["img"]=> string(85) "https://kharazmipub.ir/wp-content/uploads/2025/04/AVT_Giorgio-de-Santillana_4530.webp" ["name"]=> string(36) "جورجيو دي سانتيلانا" ["about"]=> string(114) "استاد انستيتوي تكنولوژي ماساچوست (و یکی از اساتید سید حسین نصر)" ["review"]=> string(811) "توصيفي كه پس از اين از علم اسلامي خواهد آمد، ممكن است در خاور و باختر مايه شگفتي برخي از خوانندهها شود. گو اينكه اين شگفتي در هر سو به دليلي ديگر باشد. درباره شايستگي نويسنده يا آشنايي او با طرز تفكر غربي ما هيچ ترديدي نميتواند وجود داشته باشد... در كتاب وي اعتقاد جازم و مستقيم و سازشناپذير مسلماني از عصر جديد را مييابيم كه عميقا به احياي قريبالوقوع تمدن خويش ايمان دارد و اين اعتقاد وي با زمينه تربيت باختري كه دارد، اهميت خاص پيدا ميكند. " } } ["readable_slice"]=> string(1072) "
در سراسر تاریخ اسلام، چهرهی مرکزی در انتقال علم، افرادی به نام حکیم بودهاند. حکیم معمولا یک پزشک، یک نویسنده، یک شاعر، یک منجم و یک ریاضیدان و از همه بالاتر یک فرزانه یا صاحب خرد بوده است. در این چهرهی حکیم، میتوان وحدت علوم را به عنوان شاخههای گوناگون درخت حکمتی که در وجود اوست، مشاهده کرد. حکیم از راه تعلیم دادن اینکه علوم مختلف همه کاربردهای گوناگون یک اصل اساسی هستند، پیوسته وحدت علوم را در اذهان شاگردان خویش تثبیت میکرده است. دستگاه آموزشی اسلامی به عنوان یک کل و طبقهبندی علوم که قالب آن را تشکیل میدهد، خود وابستهی به این چهرهی حکیم بوده است.
" ["book_sample_pdf"]=> string(89) "https://kharazmi-pub.ir/wp-content/uploads/2025/04/علم-و-تمدن-در-اسلام.pdf" ["audio_slices"]=> bool(false) ["author"]=> array(1) { [0]=> object(WP_Post)#5844 (24) { ["ID"]=> int(759) ["post_author"]=> string(1) "3" ["post_date"]=> string(19) "2025-04-19 16:31:21" ["post_date_gmt"]=> string(19) "2025-04-19 13:01:21" ["post_content"]=> string(9299) "زندگینامه سيد حسين نصر
سيدحسين نصر، كه نامي آشنا در مطالعات اسلامشناختي در ايران و جهان محسوب ميشود، در فروردين ۱۳۱۲ در تهران به دنيا آمد. خانوادهی او از سمت پدری و مادری مطرح و شناخته شده بودند و این موضوع تاثیر زیادی در تربیت و رشد او داشت. او فرزند ولیالله نصر، پزشک، فیلسوف و ادیب عصر قاجار و پهلوی بود که سمتهای مهم و گوناگونی در هر دو عصر داشت. از نماینده مجلس تا کفیل وزارت فرهنگ و رئیس دانشکدههای مختلف. همچنین جد پدری او سید احمد نصرالاطبا، طبیب مظفرالدینشاه بود که لقبش را که بعدا نام فامیلی خانواده نصر از آن گرفته شد، از شاه قاجار گرفته بود. مادر حسین نصر نیز، نوهی شیخ فضلالله نوری بود که در عصر مشروطه، بعد از فتح تهران به دار آویخته شد. حسین نصر، اين فيلسوف و الهيدان ایرانی در چنین خانوادهای به دنیا آمد و رشد کرد. پدر و مادرش از خردسالی روی آموزش او بسیار حساس بودند. به طوریکه از سه سالگی به او حروف الفبا را آموخته و او را در ۴-۵ سالگی به کلاس دوم دبستان فرستاده بودند. کودکی حسین در کتابخانهی پدرش گذشت. میان بیش از ده هزار کتاب که نیمی از آن به زبان فرانسه بود. حسین زبان فرانسه را از همان دوران در خانه و نزد پدر و معلم خصوصیاش آموخت و همچنین خواندن آثار ادبی کلاسیک را از کودکی نزد مادرش آغاز کرد. حافظهاش بسیار خوب بود و شعرها را به سرعت حفظ می شد آنقدر که یکبار وقتی ذکاءالملک فروغی به خانهشان آمده بود به پیشنهاد پدرش با او مشاعره کرد و او را برد! وقتی ۱۲ ساله شد، پدرش بیمار و زمینگیر شد و خانواده که متوجه شده بودند امیدی به بهبودی او نیست، حسین را راهی آمریکا کردند تا مرگ پدرش را نبیند. او در آمریکا به مدرسهی «پدی» در نیوجرسی رفت و با اتمام مدرسه راهی دانشگاه شد. ابتدا فیزیک خواند و وقتی دید با خواندن چنین رشتهای پاسخی به سوالات فلسفیاش نمیگیرد، در ادامه رشته فلسفه و تاریخ دانش را انتخاب کرد و در این رشته دکترا گرفت. در سال ۱۳۳۷ به ایران آمد و با دانشیاری دانشکده ادبیات دانشگاه تهران کارش را شروع کرد. از سال ۱۳۴۷ تا ۴ سال بعد، رئیس دانشکده ادبیات و بعد معاون دانشگاه تهران بود و سال ۵۱ به ریاست دانشگاه صنعتی شریف فعلی منصوب شد. با پیروزی انقلاب او که در خارج از ایران بود و در سالهای پایانی حکومت پهلوی، به دربار بسیار نزدیک شده بود، دیگر به کشور بازنگشت و از آن زمان تا کنون، حدود چهل سال است که استاد دانشگاه جرج واشنگتن آمريكاست. حسین نصر بیش از ۵۰ کتاب و ۴۰۰ مقاله دارد. «جوان مسلمان و دنیای متجدد»، «معرفت و معنويت»، «اسلام و تنگناهاي انسان متجدد»، «سه حكيم مسلمان»، «آموزههاي صوفيان از ديروز تا امروز»، «قلب اسلام»، «آرمانها و واقعيتهاي اسلام» و... از شاخصترين آثار او محسوب ميشوند.
درباره سيدحسين نصر
سيدحسين نصر يك متفكر جهاني اسلامشناسي است كه شهرت زيادي در محافل آكادميك غرب داشته و دارد. بسیاری از آثار او به زبانهاي مختلف، از جمله به زبانهای هندي، تركي، فرانسه، عربي، انگليسي، ژاپني، صربي، اردو، بنگالي و ... ترجمه شدهاند. او نخستين عضو ایرانی انستیتو بینالمللی فلسفه بوده است و تنها فرد غيرغربي محسوب میشود كه در سخنرانيهاي گيتفورد در سال ۱۹۸۰ به تدريس پرداخته است. او همچنین تنها فرد ایرانیای است که در مجموعه کتاب «کتابخانهی فلاسفهی زنده»، به زندگی و آثارش پرداخته شده است. هر جلد از این مجموعه کتاب به یک فسلسوف مشهور زندهی دنیا اختصاص دارد و نام نصر در کنار برتراند راسل، ژان پل سارتر، کارل پوپر (که در زمان تالیف کتاب زنده بودهاند) و... آمده است. (جلد سید حسین نصر در مجموعه کتاب «کتابخانهی فلاسفهی زنده» )
اگر سبک فکری حسین نصر برای شما جالب باشد باید بدانید که به طور کلی ما در جريان اسلامشناسان و متخصصان اسلامشناسي، با چند گروه روبهرو هستيم. گروهي، سنتگرا محسوب ميشوند، گروهي ميل به اسلام اجتماعي و سياسي دارند و گروهي ديگر، درگير نگاههاي كلامي و آخرالزماني و ... از اسلام هستند. اما بيشترين تقابل، مابين اسلامشناسان سنتگرا و علاقهمندان به اسلام سياسي و اجتماعي بوده است كه هر دو، طيف ديگر را متهم به شناخت ناقص ميكنند. سيدحسين نصر، در طيف اسلامشناسان سنتگرا قرار ميگيرد؛ كسي كه با نگاهي حكمتمحور و آميخته به نگرش عرفاني، سعي دارد هم اسلام را به تفسير بنشيند، هم به نوعي اميد به بازگشت اسلام اوج گرفته در سدههاي گذشته را، زنده نگه دارد. كتابهاي او نيز با همين رويكرد شكل گرفته و پيش رفتهاند. در واقع او ميخواهد كه مسلمانان و خاصه جوانان مسلمان درگير با دنياي متجدد و گرفتاريهاي آن را، به ساحل امني برساند. به همين دليل است كه علاقه زيادي هم به تصوف و اسلام سنتي و عرفا و حكماي بزرگ دارد و سعي ميكند كه از وجود آنها، براي بازآرايي نگاه اسلامي سود ببرد. البته این علاقه او به کودکی و ریشههای خانوادگی او بر میگردد. زیرا پدر و جد او اهل تصوف و از مریدان «صفی علیشاه» بودند و در محلهی صفی علیشاه تهران (محلهی کودکی حسین نصر) جمع شده بودند. جایی که مقبرهی صفی علیشاه هم در آن قرار داشت (و دارد). به واقع پژوهشها و آثار او را با عطف به اين رويه بايد مد نظر قرار داد.
برخی جوایز و افتخارات سيد حسين نصر
- دکتریِ افتخاری از دانشگاه اوپسالای سوئد در سال ۱۹۷۷
- برنده جايزه دين و علم تمپلتون در ۱۹۹۹
- برندهی جایزهی تحقيقات اسلامي برای کتاب «قلب اسلام» از آيسسكو
- برنده جايزه نشان حكمت در جشنواره بينالملل حكمت سينوي از بنیاد علمی و فرهنگی بوعلی سینا
زندگینامه احمد آرام
احمد آرام، یکی از برجستهترین مترجمان و نویسندگان ایرانی، در تاریخ ۷ فروردین ۱۲۸۱ (۲۸ مارس ۱۹۰۲) در محله چالهمیدان تهران متولد شد. آرام در خانوادهای فرهنگی و مذهبی رشد کرد. از همان کودکی علاقه زیادی به یادگیری زبانهای خارجی و ادبیات داشت. پس از اتمام تحصیلات مقدماتی، وارد دارالفنون شد و در رشته فیزیک و شیمی تحصیل کرد. او در سال ۱۳۰۴ وارد حرفه تدریس شد و در مدارس معتبر به آموزش علوم تجربی پرداخت.
یکی از ویژگیهای احمد آرام این بود که به روشهای آموزش سنتی انتقاد داشت و معتقد بود که دانشآموزان باید مفاهیم علمی را نهتنها بهصورت نظری، بلکه با آزمایشهای عملی فرا بگیرند. او به همین دلیل تلاش کرد تا کتب درسی را با محتوای بهروز و روشهای آموزشی نوین تألیف کند. این تلاشها، آرام را به یکی از پیشگامان تألیف کتب علمی در ایران تبدیل کرد.
احمد آرام در کنار تدریس، به ترجمه آثار علمی و فلسفی از زبانهای انگلیسی و فرانسوی مشغول بود. او به بیش از ۲۰۰ کتاب و مقاله علمی، فرهنگی و فلسفی اعتبار بخشید. برخی از آثار او همچنان از منابع اصلی در حوزههای مختلف محسوب میشوند. از مهمترین ترجمههای او میتوان به «الحیات»، «علم و تمدن در اسلام» نوشته سید حسین نصر، و «چگونه مسئله را حل کنیم» اثر جورج پولیا اشاره کرد.
در دهه ۱۳۵۰، احمد آرام بهعنوان یکی از اعضای اصلی «دایرةالمعارف فارسی» مشارکت داشت و با دقت و مهارت، بخشهایی از این مجموعه را ترجمه و ویرایش کرد. او همچنین از برگزیدگان اولین دوره جایزه کتاب سال ایران برای ترجمه کتاب «الحیات» بود.
آرام علاوه بر ترجمه، مقالات متعددی در مجلات علمی و فرهنگی ایران منتشر کرد. او در زمینه ترویج علم و دانش نقش به سزایی ایفا کرد و به همین دلیل مورد احترام جامعه علمی و فرهنگی ایران بود. وی در سال ۱۳۷۷ (۱۹۹۸) در ایالات متحده درگذشت و پیکرش به ایران منتقل و در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد.
درباره احمد آرام
احمد آرام، هرچند كه در شاخههاي مختلفي سعي كرد كه به كار سرگرم شود، اما گمشدهاش را در ترجمه و فرهنگ و نشر يافت. طبق علاقهاي هم كه داشت، سعي ميكرد در معادليابي و فارسيسازي و فارسينويسي نهايت تلاشش را بكند. در جايي ميگويد كه يك كتاب حجيم در حوزه پزشكي را برگردان كرده و سعي كرده از هيچ عنوان غيرفارسي استفاده نكند و البته موفق به اين كار هم شده است. در واقع از ويژگيهاي ترجمه اين فرد، معادليابي براي واژههاي بيگانه و دقت در ترجمه و وفاداري به اصل متون بوده است. احاطه او بر سه زبان خارجي، يعني انگليسي و فرانسوي و عربي، باعث شده بود تا اطلاعات زباني و تشريحي خوبي داشته باشد و بتواند به راحتي، بهترين معادلها را انتخاب كند. ضمن اينكه در حوزه محتوايي ترجمهها نيز، از متون آموزشي و علمي، به سمت متون ديني و متافيزيك و ... حركت كرد؛ كه اينها ناشي از دورههاي مختلف زندگي او بوده است. او ترجمه اثار مهم علمي و منابع شاخص را براي تحول علمي در ايران لازم ميدانست و به همين دليل به ترجمه اثاري چون علم و تمدن در اسلام همت گماشت.
جوایز احمد آرام
- از برگزیدگان اولین دوره جایزه کتاب سال ایران برای ترجمه کتاب «الحیات»
- چهره ماندگار جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۸۲
ابن سینا، به لاتینی آویکنا (Avicena) که هموطنانش به او لقب افتخار آمیز شیخالرئیس دادهاند، بزرگترین فیلسوف – دانشمند اسلام و موثرترین چهرهی آن در قلمرو کلی علوم و فنون است.
" ["location"]=> string(0) "" } [1]=> array(2) { ["text"]=> string(134) "عاليترين جنبه حكمت و معرفت در اسلام عرفان است.
" ["location"]=> string(0) "" } [2]=> array(2) { ["text"]=> string(459) "غزالی، به لاتینی آلگازل (Algazel)، فیلسوف یا دانشمند به معنای متعارفی این کلمه نبود. و با وجود این، چندان اثر عمیقی بر حیات عقلانی اسلامی داشته است که هیچ گزارشی از تاریخ علم اسلامی، بدون بحث از تاثیر و نقش وی، درست و کامل نخواهد بود.
" ["location"]=> string(0) "" } [3]=> array(2) { ["text"]=> string(269) "اگر تمام قلمرو هنرها و علوم و فلسفه را روی هم رفته در نظر بگیریم، بدون شک، پس از ابن سینا، بزرگترین چهره نصیرالدین طوسی است.
" ["location"]=> string(0) "" } [4]=> array(2) { ["text"]=> string(313) "سازمانهای تعلیمات عالی، یعنی دانشگاهها، در نیمهی دوم قرن پنجم / یازدهم به اوج کمال خود رسید. این کار به دست نظامالملک وزیر سلاجقه صورت گرفت.
" ["location"]=> string(0) "" } } }








